Depresioni nuk është thjesht një "humor i keq": Çfarë ndodh në tru dhe si trajtohet

Nëse dikush ka këmbën e thyer, askush nuk thotë "thjesht ec". Nëse dikujt i dhemb zemra, askush nuk thotë "thjesht mos ki frikë". Megjithatë, me depresionin, "thjesht mblidhu" trajtohet si logjikë e qartë e përgjithshme. Por depresioni nuk është një humor. Është një gjendje e trurit.

Neurobiologjia: Çfarë ndodh vërtet

Studimet me MRI kanë dokumentuar ndryshime strukturore në tru gjatë depresionit kronik. Sheline et al. (PNAS, 1996) demonstruan se gratë me depresion të përsëritur shfaqnin një reduktim prej 9–13% të vëllimit të hipokampusit krahasuar me një grup kontrolli. Hipokampusi është përgjegjës për kujtesën, të mësuarit dhe rregullimin e humorit.

Në nivel neurokimik, përfshihen të paktën tre sisteme:

• Serotonina — rregullon humorin, gjumin dhe oreksin. Në depresion, transmetimi serotonergjik ulet.
• Dopamina — përgjegjëse për motivimin dhe përjetimin e kënaqësisë. Depresioni "fik" aftësinë për të shijuar gjëra që dikur ishin të kënaqshme (anhedonia).
• Noradrenalina — përqendrimi, energjia, përgjigja ndaj stresit. Çrregullimi i saj shpjegon lodhjen dhe "mjegullën mendore" që përshkruajnë shumë të prekur.

"Depresioni nuk është mungesë vullneti. Është një gjendje në të cilën ndryshimet neurokimike dëmtojnë fizikisht shprehjen e çdo vullneti" — Malhi & Mann, The Lancet, 2018

Shenjat që ia vlen t'i njihni

Sipas kritereve DSM-5, diagnostikimi i një episodi depresiv madhor kërkon të paktën 5 nga 9 simptoma të pranishme për 2 ose më shumë javë:

1. Humor i dëshpëruar gjatë pjesës më të madhe të ditës
2. Interes ose kënaqësi dukshëm e zvogëluar në të gjitha ose pothuajse të gjitha aktivitetet
3. Ndryshim domethënës i peshës ose oreksit
4. Çrregullim i gjumit (pagjumësi ose hipersomni)
5. Agjitim ose ngadalësim psikomotor
6. Lodhje dhe humbje energjie
7. Ndjenja pavlefshmërie ose faji të tepruar
8. Vështirësi në përqendrim ose vendimmarrje
9. Mendime të përsëritura vdekjeje ose vetëvrasjeje

E rëndësishme: kjo listë nuk është për vetëdiagnostikim. Është një referencë për të kuptuar kur duhet kërkuar ndihmë profesionale.

Çfarë funksionon: Baza e dëshmive

Një meta-analizë e Cuijpers et al. (World Psychiatry, 2019), që përfshin 522 studime (mbi 116.000 pjesëmarrës), krahasoi efektivitetin e qasjeve të ndryshme:

• CBT (terapia njohëse-sjellore) — madhësia e efektit 0.71, ndër qasjet më efektive
• Aktivizimi sjellor — madhësia e efektit 0.74 (një teknikë e thjeshtë, por e fuqishme, e planifikimit të aktiviteteve)
• Antidepresantët (SSRI) — madhësia e efektit 0.30, më e ulët se psikoterapia
• Terapia e kombinuar me medikamente — rezultatet më të mira për depresion të moderuar deri të rëndë

Pse ndihma e hershme është e rëndësishme

Çdo episod depresiv i patrajtuar rrit rrezikun e episodit tjetër — dhe e bën më të vështirë tejkalimin e tij. Post (Journal of Psychiatric Research, 1992) përshkroi mekanizmin e "kindling": truri bëhet gjithnjë e më i ndjeshëm ndaj depresionit pas çdo episodi. Ndërhyrja e hershme mbron fjalë për fjalë trurin nga dëmtime të mëtejshme.

Në Ukrainë, që nga viti 2022, shkallët e depresionit dhe PTSD-së janë rritur ndjeshëm. Një studim i OBSH-së nga viti 2023 zbuloi se një nga tre ukrainas përjeton shenja të një çrregullimi ankthi ose depresiv. Kërkimi i ndihmës nga një psikolog nuk është luks, as nuk do të thotë se "diçka nuk shkon me kokën tuaj". Është një akt normal kujdesi për veten.

Burimet:

• Sheline Y.I. et al. (1996). Hippocampal atrophy in recurrent major depression. PNAS, 93(9). doi:10.1073/pnas.93.9.3908
• Malhi G.S., Mann J.J. (2018). Depression. The Lancet, 392(10161). doi:10.1016/S0140-6736(18)31948-2
• Cuijpers P. et al. (2019). Comparing psychotherapies for adult depression. World Psychiatry, 18(1). doi:10.1002/wps.20600